TOPRAK GRUBU ELEMENTLERİ (3A GRUBU)

3A grubunun Değerlik elektronlarının dizilişi ns2 np1 şeklindedir. Bileşiklerinde hem +1 hem de +3 değerliğini alırlar. İlk üyesi Bor ametaldir. Alüminyum , Galyum, İndiyum ve Talyum görünüşü, fiziksel ve kimyasal özellikleriyle metaldir.

Bor, doğada oksijenli bileşikleri halinde bulunur. Başlıca bor mineralleri; Kolemanit , pandermit ve Boraks‘tır. Bor’u saf olarak elde etmek için öncelikle Borik asit elde edilmelidir. Kolemanit, HCl de çözünür. Çözelti soğuyunca borik asit ayrılır.

Borikasit ısıtıldığında Bortrioksit oluşur, oluşan Bortrioksit Mg ile tepkimesinden kristal bor elde edilir.

*** 2H3BO3 —–ısı——-> B2O3 + H2O 3Mg + B2O3 —–ısı——-> 2B + 3MgO

Bor, alt grubundaki metaller hariç yüksek sıcaklıkta bütün metallerle reaksiyona girer.

Amorf Bor, bakırın oksitlerinin giderilmesinde, Alüminyumun iletkenliğinin artırılmasında ve çeliğin sertleştirilmesinde kullanılır.

En fazla % 4 Bor içeren Demir Bor (ferrobor) alaşımları korozyona dayanıklıdır. Neodyum ferrobor alaşımları en iyi mıknatısların yapımında kullanılır.

Ferrobor, otomobillerin sileceklerinde, cep telefonlarında, sensörlerde, metalik cam üretiminde, EKG cihazlarında kullanılır.

Boraks ve borik asit , bakteri öldürücü, su içinde kolay çözünmesi ve mükemmel su yumşatma özelliği ile sabunlarda, temizleyicilerde, deterjanlarda, tekstil boyalarında, tarımda çok yaygın kullanım alanına sahiptir. Borik asit yanıcılığı azaltır bu yüzden duvar kağıtlarına % 5 eklenir.

Boranlar(BorHidrürler B2H6, B4H10, B5H11)’dan tetraboran ( B4H10 ), katı yakıt olarak füzelerde kullanılır.

Boraks ve borik asit, cam sanayinde ısıya dayanıklı cam eşyalar yapımında kullanılır.

Seramikte sırlamada kullanılır.

*** Türkiyenin bor rezervi, dünya bor talebini 700 yıl karşılayacak düzeydedir.

Alüminyum , doğada hemen hemen her mineralde mevcuttur fakat eldesinde Alümiyumun yoğun olduğu Boksit ve feldspat mineralleri kullanılır.

Boksit ( Al2O3.H2O ve Al2O3.3H2O karışımı ) Konya, Antalya, Adana, Gaziantep ve Muğla geniş boksit yataklarına sahiptir.

Feldspat (Na2O.Al2O3.6SiO2) silikat yapısındadır ve bol bulunan mineraldir.

Kil adı verilen birçok mineral vardır. Feldspat (Na2O.Al2O3.6SiO2) mineralinin su ve CO2 etkisiyle ayrışması sonucu Kaolin (Al2O3.2SiO2.2H2O) oluşur. Kaolin killerin en saf olanıdır. Seramik üretiminin ham maddesidir.

Alüminyum Üretimi: Alümiyum Boksitten 2 basamakta elde edilir.

  1. Boksitten saf (Al2O3 ) eldesi
  2. Alüminin elektrolizi ile saf Alüminyumun eldesi

Alüminyumun Doğal Formları

Kristal yapıdaki Alüminyumunoksit (Al2O3 )’e Korundum adı verilir.

Yakut, Safir, Topaz değerli taşlardandır.

Alüminyumun Yaygın Bileşikleri

AlüminyumKlorür : organik bileşiklerin sentezinde katalizör olarak kullanılır.

AlüminyumHidroksit : su geçirmez kumaş üretiminde kullanılır.

Galyum, İndiyum ve Talyum

Doğada çok az bulunurlar. Genellkle çinko mineralleri yanında bulunurlar.

GaS ve GaN , ışığı doğrudan elektriğe dönüştürebilir. Işık yayan diyotlarda kullanılır.

İnAs,İn2S3,İnP yarıiletken teknolojisinde kullanılır.

Tl2(SO4)3 , Tl(CO3)2 , TlBr3 fare öldürücü olarak kullanılır.

Tl2S3 Fotosellerde kullanılır.

2588 kez okundu