KALITIM TEMEL KAVRAMLAR

GENOTİP

Canlının karakterlerinin oluşmasını sağlayan genler toplamıdır

(Genlerin sembolle ifadesidir.).

FENOTİP

Genotipin dışa yansımasıdır.

GEN

Bir proteinin sentezinden sorumlu olan DNA parçasıdır.

FENOTİPİN BELİRLENMESİ

1. Sadece genotip belirleyebilir. Kan grubu, göz rengi, saç şekli, cinsiyet.

2. Genotip + çevre belirleyebilir. Bu durumda 3 farklı durum göze çarpar.

MODİFİKASYON

Çevrenin etkisiyle, genotip veya genler değişmeden, sadece genin işleyişinin değişmesiyle fenotipinin belirlenmesidir.

• Kalıtsal değildir.

ÖRNEKLER

• Kırmızı çiçekli primula 30 °C de beyaz çiçek açar. Bu beyaz çiçeklerden bir çelik alınıp 15 °C de yetiştirilirse yeni gelişen bitki kırmızı çiçek açar.

• ilkbaharda taşların altında beyaz filizler görülür. Bunlar ışık görünce yeşerir. Klorofil sentezi için ışık gereklidir.

• Arılarda zigotlardan gelişen yavruların farklı şekillerde beslenmesi sonucu kısır ve verimli bireyler oluşur. Yavrular arı sütü ile beslenirse kraliçe arı, çiçek tozuyla beslenirse işçi arı (kısır) olur.

MUTASYON

Çevresel etkenler kromozom veya genlerin yapısını değiştirir. Oluşan durum kalıtsaldır.

ÖRNEK

İnsanda normal sayıda kromozom taşıyan erkek ve dişi bireylerden 47 kromozomlu mongol bireylerin oluşması.

ADAPTASYON

• Canlının sahip olduğu (genleri sayesinde) karakterlerle ortama uyum sağlamadır.

• Çevre ne geni ne de genin işleyişini değiştirir, var olan genlerle uyum yapmaktır.

• Adaptasyonlar kalıtsaldır.

ÖRNEK

• Devenin hörgüçlerinde su depolaması

• Su bitkilerinde stoma ve kutikula olmaması

• Kaktüste su depo eden parankimanın bulunması

ALLEL GEN

Aynı karakterleri kontrol eden genelde 2 adet olan genlerdir. Homolog kromozomlar üzerinde karşılıklı olarak “lokus” denen yerlerde bulunurlar.

Bireyin tüm hücrelerinde homolog kromozom çifti bulunduğundan, bu hücrelerde 2 adet allel gen bulunur. Üreme hücresinde kromozomlar tekli olduğu için, bu hücrelerde 1 allel bulunur. Zigotta (2n) homolog kromozom çifti tekrar kurulur.

BASKIN (DOMİNANT) GEN

Etkisi her zaman ortaya çıkan gendir. Büyük harfle gösterilir.

ÇEKİNİK (RESESİF) GEN

Etkisi, baskın gen olmadığı zaman ortaya çıkar. Küçük harfle gösterilir.

Homozigot (Saf = Arı) Birey

Etkisi aynı olan allel genleri taşıyan canlıdır (AA, aa).

Heterozigot (Melez = Hibrid) Birey

Etkisi farklı olan allel genleri taşıyan canlıdır (Aa).

450 kez okundu