ÇÖZELTİLER

Birden fazla maddenin birbirleri içerisinde çok küçük tanecikler (atomlar veya moleküller) halinde ve homojen olarak dağılmasına çözünme, oluşan homojen karışıma da çözelti denir.

Çözeltilerde çözen madde ve çözünen madde vardır.

Bu yüzden kısaca;

Çözelti = çözücü + çözünen diyebiliriz.

Çözeltilerde genellikle miktarı fazla olan çözücü, miktarı az olan ise çözünendir.

Örneğin; su içerisine şeker atıldığında, şekerin katı ve kristal yapısı bozularak gözle görülemeyecek şekilde su içinde dağılır. Şekerli suyu tadarsak, her tarafında tadının aynı olduğunu gözlemleriz. Bu da şekerin suda homojen şekilde dağıldığının kanıtıdır. Bu örneğimizde su çözücü (çözen), şeker ise çözünendir.

ÇÖZELTİ TÜRLERİ

Çözeltileri, oluşturan maddelerin fiziksel hallerine bağlı olarak incelersek;

katı ile ; katı, sıvı ve gaz maddeler,

sıvı ile ; katı, sıvı ve gaz maddeler,

gaz ile ; katı, sıvı ve gaz maddeler in karışımı şeklinde düşünebiliriz.

Genellikle öğrenciler sıvı içerisinde katıların çözünmesini çözelti olarak görür. Aslında maddenin üç halini de düşünmemiz gerekir.

– Sıvı- katı çözeltiler (şekerli su, tuzlu su)

– Sıvı-sıvı çözeltiler (alkollü su)

– Sıvı-gaz çözeltiler (gazoz, şampanya)

– Katı-katı çözeltiler (alaşımlar; pirinç, tunç, 22 ayar bilezik)

– Katı-gaz çözeltiler (platin + hidrojen)

– Gaz- gaz çözeltiler (hava veya birden fazla gazın bir arada olması)

Biz genellikle sıvı-katı, sıvı-sıvı ve sıvı-gaz çözeltilerini inceleyeceğiz. Hatta çözücü sıvı olarak da, genellikle suyu kullanacağız.

Çözeltileri, içerisinde çözünen maddenin miktarını belir­terek çeşitli şekillerde sınıflandırabiliriz. Bunun için de önce derişimi bilmemiz gerekir.

DERİŞİM: Çözeltinin birim hacminde çözünen madde miktarıdır.

Bir çözeltinin derişimini belirtmek için çözünenin az veya çok olmasına göre iki gruba ayırt edebiliriz.

  1. Seyreltik Çözelti: Çözüneni az, çözeni çok.
  2. Derişik Çözelti: Çözüneni fazla, çözeni az.

Derişik ve seyreltik kavram% 3 lük şekerli su ile % 40 lık şekerli su karşılaştırılırsa; % 3 lük seyreltik (% 40 lığa göre) % 40 lık derişik olur. (% 3 lüğe göre) larında sayısal bir ölçüt yoktur. Şöyle ki;

Ayrıca % 40 lık şekerli su ile % 90 lık şekerli su karşılaştırılırsa; % 40 lık seyreltik(% 90 lığa göre) % 90 lık derişik olur. (% 40 lığa göre)

Görüldüğü gibi % 40 lık çözelti konumuna göre daha seyreltik ya da derişik olabilmektedir.

Çözeltileri yine derişimine göre 3 gruba ayırt edebiliriz.

1. Doymamış çözelti.

2. Doymuş (doygun) çözelti

3. Aşırı doymuş (doygun) çözelti.

Çay içerken 1 bardağa 1 tane kesme şeker atıp karıştıra­rak çözen bir kişi, 1 tane daha atmak isterse çay onu da çözecektir. İşte 1 tane kesme şekerle çay içen kişinin çözeltisi doymamıştır. Aynı kişi çaya şekeri atmaya devam etse, 4, 5, 6 tane gibi. Çay belli bir noktaya kadar şekerleri çözecek, sonra değil bir kesme şeker, toz halinde bir şeker atsak dahi onu çözemeyecektir.

Bu konumdaki çözeltiye doymuş çözelti denir.

Evde reçel hazırlanırken, suda daha fazla şekerin çözünmesi için ısıtılır. Soğuyunca ise ilk anda şeker dibe çökmez. Bu esnada su çözebildiğinden daha fazla miktar­da şekeri çözmüştür.

Buna da aşırı doymuş çözelti denir.

Aşırı doymuş çözeltiler sıcaklık değiştirilerek elde edilir. Kararsızdırlar, dışarıdan bir müdahale ile ya da kendiliğinden çökelme olur ve aşırı doymuş çözeltiler geçici bir süre için korunabilir. Bu yüzden aşırı doymuş çözeltiler yorum olarak düşünülebilir, fakat sayısal işlemlerde karşımıza gelmez. Bu yüzden çözeltileri doygunluk açısından ikiye ayırt edersek daha iyi olur.

  • Doymamış çözelti.
  • Doymuş (doygun) çözelti

Çözeltileri ayrıca elektrik akımını iletmelerine göre ikiye ayıracağız.

  1. Elektrolitik Çözelti: Elektrik akımını ileten çözelti. Örneğin; tuzlu, asitli, bazlı su.
  2. Elektrolitik Olmayan Çözelti: Elektrik akımını iletmeyen çözelti. Örneğin; şekerli su, alkollü su.

Asitler, bazlar ve tuzlar suda çözündüklerinde (+) ve (-) a iyonlara ayrışırlar. Bu iyonlar yardımıyla elektrik akımını iletirler.


Şeker, alkol gibi maddeler suda çözündüklerinde iyonlara ayrışmayıp, molekül halinde bulunurlar. Bu yüzden elektrik akımını iletmezler.

19846 kez okundu