CANLILARIN ORTAK ÖZELLİKLERI

Yeryüzünde yaşayan bütün canlılar cansız maddelerden oluşmuşlardır. Ancak canlıların, cansızlardan belirgin olarak farklılıkları vardır. Canın somut olarak bir tanımı yoktur. Fakat bir kavram olarak diğer varlıklardan soyutlanabilir. Örnek olarak: bir cesedin ölümden önce ve ölümden sonraki ilk saatlerde yapısının aynı olmasına karşılık, tek olmayan cesedi terk eden şeydir. İşte ona can diyebiliriz. Canlıların kendilerine özgün yapısal özellikleri, belirtileri, tepkileri farklı olsa da ortak özellikleri aşağıdaki gibi sıralanabilir:

  • KİMYASAL YAPI BENZERLİĞİ:

Her canlının yönetici molekülü (Nükleik asitleri; DNA, RNA) ve yönetici molekül tarafından belirlenen çeşit ve özelliklere sahip proteinleri bulunur. Aynı zamanda bütün canlıların yapısında farklı oranlarda da olsa karbonhidrat, yağ, su ve mineraller ortak olarak bulunmaktadır.

  • ORGANİZASYON BENZERLİĞİ:

Canlılar hücre veya hücrelerden meydana gelmişlerdir. Bu yönüyle hem hücre düzeyinde hem de hücrelerin oluşturduğu organizasyon yönüyle benzerlik gösterir. Hücre düzeyinde organizasyon benzerliğinde bütün canlıların yapısını oluşturan hücreler zar, sitoplazma, nükleik asit, ribozom organeli gibi ortak yapılar taşır. Hücrelerindeki bu yapılar ortak biyolojik olaylar gerçekleştirirler.

Hücrelerin oluşturduğu organizasyon yönüyle benzerlik, çok hücrelilerde hücreler arası işbirliği ile oluşturulur. Bu iş birliği sayesinde,

Hücreler – Dokular – Organlar – Sistemler – Organizma

şeklinde bir organizasyon gözlenir.

  • ETKİLERE KARŞI TEPKİ OLUŞTURMA:

Bütün canlılar dış ve iç ortamdan gelen fiziksel ve kimyasal uyaranlara karşı tepki oluşturur. Buna korkma karşısında hareket, ortama göre renk oluşturma (Bukalemun) ve ışıklı ortamda (bitkiler) klorofil sentezlenmesini örnek verebiliriz.

  • HAREKET:

Bütün canlılar az veya çok olarak hareket halindedir. Hareketler; sitoplazma, organ ve vücut seviyesinde gözlenebilir. Örnek olarak; hücreler sitoplazmik harekete, hayvanlar kas hareketlerine, bitkiler ışığa karşı yönelim hareketine sahiptir.

  • DOĞMA, BÜYÜME VE ÖLME:

Her canlının belirli bir ömür uzunluğu vardır. Bu da doğma, büyüme ve ölüm sürecinden geçer.

  • ÜREME:

Bütün canlıların en önemli ortak özelliğidir. Canlılar kendi benzerlerini meydana getirerek hem kalıtsal devamlılıklarını sağlarlar hem de çoğalırlar.

  • METABOLİZMANIN GERÇEKLEŞTİRİLMESI VE HOMEOSTASİNİN DEVAMININ SAGLANMASI:

Metabolizma: Canlının canlılık faaliyetleriyle ilgili reaksiyonlarına denir. Metabolizma, anabolik (yapım) ve katabolik (yıkım) reaksiyonlarla gerçekleşir. Reaksiyonlar, yönetici molekül kontrolünde enzimlerle ve ATP enerjisi harcayarak gerçekleşebileceği gibi ATP üretimi için de gerçekleşebilir.

Homeostasi: Canlının iç ve dış etkilere karşı metabolik sürekliliğini sağlamasına denir. ATP üretimi ve tüketimi, solunum, sindirim, hareket, boşaltım, dolaşım, hormonal ve sinirsel kontrol bu amaca yönelik faaliyetlerdir. Virüsler bu özelliklerden sadece üreme yönüyle canlılara benzerler.

1343 kez okundu