5A GRUBU ELEMENTLERİ

5A grubu elementlerden bazıları N, P, As, Sb, Bi . 5A grubunun Değerlik elektronlarının dizilişi ns2 np3 şeklindedir.

Azot, oda sıcaklığında gaz halde bulunur. Havanın % 78 i Azot gazıdır. Bu nedenle azot kaynağı havadır.

Azot sanayide sıvı havanın fraksiyonlu damıtılmasıyla elde edilir. Kalsiyumhidroksit çözeltisinden geçirilen hava içinde bulunan CO2 uzaklaştırılmış olur. -196 oC nin altına kadar soğutulan hava sıvılaşır.

Üçlü bağı kırmak için çok enerji gereklidir. Bu yüzden Azot gazı kararlı bir gazdır.

Sıvı azot dondurucu olarak kullanılır.

Azot, – 3 ile +5 arasındaki tüm yükseltgenme basamağına sahip olabilir.

Azotun hidrojenli bileşikleri hidrojen bağı oluşturur. 5A nın diğer üyeleri H bağı oluşturmaz. N2 molekülünün reaksiyona girme yatkınlığı düşük olduğundan azotlu bileşiklerin elde edilme kaynağı Amonyak (NH3)’tır.

Amonyak, endüstriyel olarak N2 ile H2 gazı tepkimesiyle elde edilir.

Elde edilen Amonyak gübre üretiminde, patlayıcı maddelerin yapımında, sentetik elyaf üretiminde, organik ve inorganik maddelerin sentezinde kullanılır.

Azot oksitler; şimşeğin çıkardığı ısı ve ışık etkisiyle oluşur. Yağmur damlalarıyla yeryüzüne inerek canlıların yapısına geçer. N2O, NO, NO2, N2O3, N2O5, HNO2, HNO3 gibi oksitler vardır.

HNO3 Nitrik Asit, endüstride gübre, ilaç, boya ve patlayıcıların yapımında kullanılır. Tahriş edicidir. Kezzap olarak tanınır.

Azot oksitler fabrika dumanlarında ve egzoz gazlarında bulunur. Yağmurlu havalarda su ile birleşerek asit yağmurlarını oluşturur.

Amonyum nitrat (NH4NO3 ) , % 33 Azot oranına sahiptir. Bir çok ürün için yararlıdır.

Hidrazin ( H2N-NH2), roket yakıtı olarak kullanılır.

Fosfor , bir çok allotropu vardır. Başlıcaları beyaz fosfor, kırmızı fosfor, siyah fosfor dur.

Beyaz Fosforun en önemli özelliği karanlıkta ışık yayması ve çok zehirli olmasıdır. Böcek ve fare zehiri yapımında, sis ve yangın bombalarının yapımında kullanılır.

Kırmızı Fosfor kibrit yapımında kullanılır. Zehirli değildir.

Siyah Fosfor yarı iletkenlerin yapımında kullanılır.

Fosforik asit (H3PO4) toprak alkalilerle tuz oluşturarak fosforlu gübre olarak kullanılır.

Arsenik , Antimon ve Bizmut

Arsenik ve Antimon yarı metal, Bizmut ise metaldir.

Arsenik doğada çok az bulunur. En önemli bileşiği As2O3 zehir olarak kullanılır.

Antimon , kurşunsuz lehim alaşımların yapımında kullanılır. Antimon sülfür (Sb2S3) kibrit yapımında kullanılır.

Bizmut bileşiklerinden Bi2(CO3)O2 radyoopak (radyoasyonu geçirmez) olarak kullanılır.

1368 kez okundu